Mədə kiçiltmə əməliyyatı, artıq çəki və piylənmə ilə mübarizə aparanlar üçün səhhətə dönüş yoludur. Azərbaycanlılara xüsusi olaraq, Medelysium vasitəsilə dünyaca tanınan həkimlərin təcrübəsi və təhlükəsizliyin təminatı ilə tanış olursunuz. Bu əməliyyat, mədənin ölçüsünü kiçildərək arıqlamağa və həyat keyfiyyətinin yüksəldilməsinə yönəlib.
✓ Mədə kiçiltmə əməliyyatının mərhələli təsviri
✓ Faydalar, risklər və bərpa prosesinə dair məlumatlar
✓ Yalnız təsdiqlənmiş mütəxəssislərdən etibarlı dəstək
Bariatrik cərrahiyə dünya üzrə obezliyə qarşı effektiv müalicə vasitələrindən biri kimi inkişaf etmişdir. İlk dəfə 1950-ci illərdə ABŞ-da jejunoileal bypass əməliyyatı tətbiq olunmuş, zaman keçdikcə yeni texnikalar hazırlanmışdır. 1980-ci illərdə Roux-en-Y gastric bypass kimi əməliyyatlar bariatrik cərrahiyədə dönüş nöqtəsi olmuşdur. Məhdudlaşdırıcı üsulların inkişafı fonunda 1999-cu ildə sleeve gastrektomiya ayrıca bir prosedur kimi ortaya çıxmışdır. Bu əməliyyatın müasir forması 2000-ci illərdən geniş yayılmışdır. Xüsusilə laparoskopik texnologiyanın tətbiqi əməliyyat risklərini əhəmiyyətli dərəcədə azaltmışdır. Sleeve gastrektomiya hazırda dünyada ən çox icra olunan mədə kiçiltmə əməliyyatlarından biridir. Elmi cəmiyyətlər, prosedurun standartlaşdırılması və inkişafı üzərində davamlı işləyirlər.
Jejunoileal bypass və horizontal gastroplastika ilkin bariatrik əməliyyatlar sırasında idi, lakin ağır fəsadlarla nəticələnirdi.
1990-cı illərdən etibarən laparoskopik cərrahiyyə mədə əməliyyatlarında invazivliyi azaltdı və sağalma müddətini qısaltdı.
Sleeve gastrektomiyanın standart texniki parametrləri və texniki tələbləri beynəlxalq cəmiyyətlər tərəfindən qəbul olunmuşdur.
Bariatrik cərrahların – Hess, Marceau və Gagner kimi şəxslərin əməliyyat texnikalarının yayılmasında böyük rolu olmuşdur.
Mədə insan orqanizmində həzm sisteminin əsas komponentlərindən biridir. Mədə divarı beş qat təbəqədən ibarətdir: selikli qişa, submukoza, əzələ qatı, subseroz və seroz qişa. Sleeve gastrektomiya zamanı əsasən böyük kurvatura boyunca mədəin böyük hissəsi çıxarılır və dar silindrik mədə qalır. Cərrahlar damar təhkimatını, qısa və əsas mədə-dalaq damarlarını qorumağa diqqət yetirirlər. Vagus siniri və pilorik sfinkter qorunur. Fundusun və mədənin proksimal bölməsinin çıxarılması həm həcm, həm də hormon ifrazı üzərində təsirli olur. Parietal hüceyrələr və qrelin ifraz edən fundus sahəsinin aradan qaldırılması nəzərə alınır.
Sleeve gastrektomiya zamanı mədə divarının bütün qatları – selikli qişadan seroza qədər, çıxarılır və tikiş kəməri boyunca saxlama mühüm rol oynayır.
Böyük kurvatura boyunca əsas damarlar, xüsusilə gastroepiploik damarlara diqqət yetirilir, həmçinin qısa mədə damarlarının qorunması vacibdir.
Fundusun çıxarılması qrelin hormonunun azalmasına və iştahanın tənzimlənməsinə təsir edir.
Mədə həcm və hormon ifrazı yolu ilə iştahanın, həmçinin qida qəbulunun tənzimlənməsində mühüm rol oynayır. Sleeve gastrektomiya ilə mədə həcminin kəskin azalması mədənin mexaniki dolma siqnallarını dəyişir. Əlavə olaraq, fundus çıxarıldığı üçün qrelin hormonunun səviyyəsi aşağı düşür. Bu hormon əsas aclıq siqnalçısıdır. Leptin, insulin və peptid YY kimi hormonlar bədən çəkisini və qida qəbulunu idarə edir. Həm fiziki məhdudiyyət, həm də endokrin dəyişikliklər birlikdə uzun müddətli kilo itkisinə gətirib çıxarır. Qastrointestinal traktın adaptiv cavabları da əməliyyatdan sonra təsirə məruz qalır.
Fundusun çıxarılması nəticəsində qrelin səviyyəsi azalır, aclıq hissi azalır və iştaha tənzimlənir.
Mədənin həcminin kiçilməsi nəticəsində mexaniki dolma tez tamamlanır və erkən doyma baş verir.
Sleeve gastrektomiya insulin həssaslığını və leptin balansını yaxşılaşdırır, şəkərli diabetin idarəsində də rol oynayır.
Sleeve gastrektomiya əvvəlcə əməliyyatın bir mərhələsi, xüsusilə duodenal switch proseduru üçün tətbiq olunmuşdur. Sonradan, 2000-ci illərdə müstəqil cərrahi üsul kimi qəbul olundu və populyarlıq qazandı. Laparoskopik texnikaların inkişafı əməliyyatın təhlükəsizliyini və effektivliyini artırdı. Əməliyyatın təkmilləşdirilməsi zamanla daha kiçik mədə borusunun yaradılması, az komplikasiya və qidanın təbii yoluna müdaxilə etməmə prinsiplərinə yönəldi. Tikiş və stapler texnikasının müasirləşməsi əməliyyatın risklərini azaltdı. İndikativ göstəricilər və texniki meyarlar dəqiqləşdirildi.
Sleeve gastrektomiya ilk mərhələdə duodenal switchin bir hissəsi kimi icra olunurdu.
Laparoskopik üsullar az invazivlik və daha tez sağalma ilə nəticələnir.
Son illərdə stapler xəttinin möhkəmləndirilmə texnikaları və çıxarılan mədə borusunun diametri təkmilləşdirilmişdir.
Mədə kiçiltmə əməliyyatının əsas məqsədi qida həcmində fiziki məhdudiyyət yaratmaq və hormonal profili dəyişməkdir. Prosedur zamanı mədənin təxminən 70-80%-i çıxarılır, nəticədə uzun və dar bir mədə borusu əmələ gəlir. Qida pilorik sfinkterdən keçərək bağırsaqlara təbii axır. Stapler texnikası ilə mədənin kəsilməsi və stapler xəttinin gücləndirilməsi vacib struktur prinsiplərdir. Funksional pilorusun qorunması və qan damarlarının saxlanılması vacibdir. Bu üsul həm çevik, həm də uzunmüddətli kilo itkisini dəstəkləyən struktur stabillik verir. Mədə divarının tikişi və stapler xəttinin möhkəmləndirilməsi perforeasiya riskini azaldır.
Əməliyyatda stapler cihazları ilə mədə divarı boyunca kəsişlər aparılır, bəzən əlavə əl tikişi ilə gücləndirilir.
Pilorik sfinkter və kiçik kurvaturanın qorunması qida axınının təbii fizioloji istiqamətini saxlayır.
Əməliyyat zamanı əsas damarların anatomik qorunması üçün kliplərdən və endoskopik alətlərdən istifadə olunur.
Mədə kiçiltmə əməliyyatına göstəriş və risklərin müəyyənləşdirilməsi üçün geniş preoperativ qiymətləndirmə aparılır. Qiymətləndirməyə bədən kütlə indeksi, yoldaş xəstəliklər, psixoloji vəziyyət, laborator göstəricilər və görüntüləmə metodları daxildir. Multidissiplinar komanda yanaşması ilə risklərin və gözlənilən nəticələrin dəqiq qiymətləndirilməsi aparılır. Yanaşı xəstəliklərin – diabet, hipertoniya, yuxu apnesinin idarə olunması əməliyyat süksesinə təsir edir. Qidalanma və həyat tərzi dəyişikliyi tövsiyə olunur. Psixososial hazırlıq və real nəticələrə düzün proqnoz vacibdir. Endoskopik və ya görüntüləmə yoxlamaları da vacib rol oynayır.
BMI-in 40-dan böyük, və ya 35+ yoldaş xəstəliklərlə olması ən çox qəbul edilmiş kriteriyalardır.
Diabet, arterial hipertenziya, dislipidemiya və yuxu apnesi preoperativ mərhələdə yaxından araşdırılır.
Psixoloji dəstək və motivasiya, real prosedur nəticələrilə bağlı hazırlıq ilə yanaşı aparılır.
Sleeve gastrektomiya cərrahi əməliyyatı çoğunlukla laparoskopik icra olunur və bir neçə əsas mərhələdən ibarətdir. Antroproksimal hissədən, fundus üst bölgəyə qədər uzanan əsas böyük kurvatura boyunca mədə çıxarılır. Cərrah stapler cihazlarından istifadə edərək mədəni uzununa kəsir və çıxarılan hissəni ayırır. Tikiş və ya əlavə möhkəmləndirici materiallar stapler xətti boyunca tətbiq edilə bilər. Qan damarlarının və yaxın orqanların qorunması mühümdür. Əməliyyat zamanı mədə rezeksiyasının həcmi xüsusi kalibrlə (bougie) müəyyən edilir. Sonda mədə borusu sərbəst buraxılır və qanaxma və sızıntı yoxlanılır.
Bir neçə trokar vasitəsilə qarın boşluğuna giriş edilir və vizualizasiya üçün laparoskop tətbiq olunur.
Mədə qısa mədə damarlarından azad edilir və böyük kurvaturadan staplerlə kəsilir.
Nasogastral böyük bougie istifadə edilərək yeni mədə kalibrasiya edilir və artıq hissə çıxarılır.
Əməliyyat sonunda stapler xətti doktor tərəfindən vizual və metilen mavisi testi ilə yoxlanılır.
Mədə kiçiltmə əməliyyatı riskli bir prosedur olmaqla, əsas komplikasiyalar qanaxma, stapler xəttinin sızıntısı, infeksiya və tromboembolik hadisələrdir. Qan damarlarının işlənməsi və stapler xəttinin gücləndirilməsi komplikasiya riskini azaldır. Sızıntıların erkən aşkarlanması üçün intraoperativ testlər və postoperativ diqqətli monitorinq vacibdir. Trombozun qarşısının alınması üçün profilaktik tədbirlər, yüksək risk qruplarında isə uzun müddətli müşahidə tətbiq olunur. Qidalanma problemlərinin, mədə-damar daralmasının erkən aşkarlanması üçün müntəzəm izləmə vacibdir. Müxtəlif ağırlaşmalar üçün standart müalicə protokolları mövcuddur.
Sızıntılar endoskopik və ya cərrahi üsullarla erkən mərhələdə aradan qaldırılır və antibiotik profillaktikası tətbiq edilir.
Əməliyyat zamanı qanın axını effektiv idarə edilir və damar klip və enerji cihazlarından istifadə olunur.
Profilaktik antikoaqulyantlar və mobilizasiya proqramları trombozun qarşısını almaq üçün standartdır.
Sleeve gastrektomiya əməliyyatının uzunmüddətli nəticələri elmi araşdırmalarda yaxşı öyrənilmişdir. Əməliyyatdan sonra pasiyentlərin əksəriyyəti bədən çəkisinin 60-70%-ni 3-5 il ərzində itirirlər. Yoldaş patologiyaların – diabet, hipertoniya – remissiyası, metabolik göstəricilərin yaxşılaşması tez-tez müşahidə olunur. Uzunmüddətli periodda çəki artımı və ya mədə borusunun genişlənməsi hallarına da rast gəlinə bilər. Yaşam keyfiyyətinin yüksəlməsi, sosial adaptasiyanın yaxşılaşması, psixoloji əlavələrin azaldılması da önəmli göstəricilərdir. Ciddi vitamin və mineral defisitlərinin qarşısı uzun müddət müşahidə valideynə ehtiyac göstərir. Əməliyyatdan illər sonra belə multidissiplinar yanaşma tövsiyə olunur.
Əksər hallarda kilo itkisi stabil qalır; lakin bəzi pasiyentlərdə uzun müddətdə çəkidə qismən artım mümkündür.
Sleeve gastrektomiya şəkərli diabet və arterial hipertenziya kimi xəstəliklərdə remissiya verə bilir.
Vitamin və mineral çatışmazlıqları riskinin erkən aşkarlanması və əlavə monitorinqi uzunmüddətli dövrdə zəruridir.
Son illərdə metabolik cərrahiyyədə texnoloji və prosedur yenilikləri müşahidə edilmişdir. Laparoskopik və robota əsaslanan sistemlər riski azaldan dəqiqlik və ergonomika təmin edir. Stitch və stapler materiallarında inkişaf, stapler xəttinin xüsusi bioabsorbsiya edilən materiallarla gücləndirilməsi tətbiq olunur. Endoskopik əlavə metodlar və sızıntının öncədən aşkarlanması üçün intraoperativ texnologiyalar təkmilləşdirilib. Xəstələrin seçimi və əməliyyatdan sonrakı monitorinqdə telemedisin alətləri genişlənib. Qidalanma dəstəyində fərdi yanaşma, mikrobioma əsaslanan strategiyalar tətbiq olunur. Əməliyyat icrasının təkmilləşdirilmiş trenajorlarda simulyasiya üsulu ilə öyrədilməsi də önəmli yeniliklərdəndir.
Robot texnologiyası ilə icra olunan əməliyyatlar əl hərəkəti dəqiqliyi və ergonomik üstünlüklərlə seçilir.
Stapler xəttində xüsusi bioabsorbsiya olunan materiallar sızıntı və qanaxma riskini azaldır.
Uzaqdan monitorinq və telemedisin proqramları xəstələrin uzunmüddətli takibinə yeni imkanlar yaradır.
Gələcəkdə bariatrik cərrahiyənin inkişafı texnoloji yeniliklər, fərdi müalicə və minimal invaziv metodların genişlənməsi ilə müşayiət olunacaq. Genetik və metabolik fərqliliklərə əsaslanan fərdi cərrahi yanaşmalar araşdırılır. Yenilikçi endoluminal və qeyri-cərrahi kilo itirmə üsulları inkişaf mərhələsindədir. Molekulyar biopsiya və mikrobiom tədqiqatları nəticəsində əməliyyatdan sonrakı nəticələr daha yaxşı proqnozlaşdırıla bilər. Qidalanma və davranış dəyişikliklərinin elmi əsaslarla inteqrasiya olunması vacib istiqamətlərdəndir. Yapay intellekt və böyük verilər analizinin cərrahi planlamada və nəticə izlənməsində rolu genişlənəcək. Beynəlxalq protokollar və standartların harmonizasiyası gələcəkdə tətbiq olunacaq.
Gen və metabolik proflilərlə əlaqəli fərdi cərrahi və konservativ yanaşmalar inkişaf etdirilir.
Qeyri-cərrahi və endoskopik üsullar bariatrik müalicədə yeni imkanlar açır.
Yapay intellekt əməliyyat planlaması və nəticə proqnozlaşdırılmasında tətbiq olunmağa başlanılıb.
TR MoH
ISO
ADA
EPOBRAS
EFQM
ASPS
ISAPS
JCI
Səhifədə həssas tibbi şəkillər var. Davam etmək istəyirsiniz?
